سردرد گردنی (Cervicogenic Headache) نوع خاصی از سردرد است که منشاء آن از ناحیه گردن میآید، اما درد معمولاً در سر احساس میشود. این نوع سردرد اغلب با دردهای پشت سر، کنار سر یا حتی پیشانی همراه است و بسیاری از بیماران آن را با میگرن یا سردرد تنشی اشتباه میگیرند.
در واقع، زمانی که مفاصل یا عضلات گردن دچار التهاب، کشش، یا اختلال عملکردی میشوند، سیگنالهای عصبی به مغز ارسال میشود که باعث درک درد در نواحی سر میگردد. این پدیده بهدلیل ارتباط پیچیدهای است که بین ستون فقرات گردنی و اعصاب مغز وجود دارد.
در زندگی مدرن امروزی، با افزایش کار با رایانه، استفاده زیاد از تلفن همراه و نشستنهای طولانیمدت، شیوع سردرد گردنی بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. اما خوشبختانه این نوع سردرد با تشخیص درست و روشهای درمانی غیرتهاجمی، بهویژه فیزیوتراپی تخصصی سردرد، بهخوبی قابل مدیریت و حتی درمان است. با مراجعه به کلینیک فیزیوتراپی سروستان در پاسداران می توانید از خدمات متخصصان ما برای درمان سردرد گردنی بهره مند شوید.
برای درک بهتر سردرد گردنی، لازم است ابتدا با ساختار آناتومیکی گردن آشنا شویم. گردن یا ناحیه سرویکال از هفت مهره (C1 تا C7) تشکیل شده که وظیفه نگهداری از سر و امکانپذیر کردن حرکات متنوعی مانند چرخش، خم شدن و بالا پایین آوردن را دارند.
اجزای کلیدی گردن شامل:
- مفاصل فاست (Facet Joints): این مفاصل در اتصال مهرهها به یکدیگر نقش دارند و هر گونه التهاب یا گرفتگی در آنها میتواند باعث ارسال سیگنال درد به ناحیه سر شود.
- عضلات گردن و شانه: عضلاتی مانند تراپزیوس، اسپلنیوس و لواتور اسکاپولا ممکن است در اثر استرس یا وضعیت نادرست بدنی دچار اسپاسم شوند و باعث بروز درد گردنی شوند.
- اعصاب سرویکو-اکسیپیتال: این عصبها بین ناحیه گردن و پسسری قرار دارند و در صورت تحت فشار قرار گرفتن، میتوانند منجر به سردردهایی شوند که از گردن به سر انتشار مییابد.
زمانی که یکی از این ساختارها آسیب ببیند یا تحت فشار قرار گیرد، درد ناشی از آن میتواند از طریق مسیرهای عصبی به نواحی سر، صورت و حتی پشت چشمها منتقل شود.
در واقع، سردرد گردنی نتیجه یک اختلال مکانیکی در ساختار گردن است که تأثیر مستقیم بر عصبهایی دارد که با سر و مغز در ارتباط هستند. به همین دلیل است که بسیاری از افرادی که دچار درد مزمن گردن هستند، از سردردهای مکرر نیز شکایت دارند.
علائم و نشانههای سردرد گردنی
تشخیص سردرد گردنی تنها با درک علائم آن ممکن است، زیرا علائم آن در بسیاری از موارد با سایر سردردها اشتباه گرفته میشود. در ادامه، به مهمترین علائم سردرد گردنی میپردازیم تا بتوانید آن را از سایر سردردها تفکیک کنید.
ویژگیهای بارز سردرد گردنی:
- درد یکطرفه: معمولاً در یک طرف سر احساس میشود و از پشت سر به سمت شقیقه یا پشت چشم گسترش مییابد.
- شروع درد از ناحیه گردن: درد ابتدا در ناحیه گردن یا قسمت بالایی شانهها احساس میشود و سپس به سر سرایت میکند.
- کاهش حرکت گردن: محدودیت یا درد در هنگام چرخش یا خم شدن گردن یکی از نشانههای اصلی است.
- سفتی عضلات گردن و شانه: عضلات اغلب در لمس دردناک هستند و اسپاسم یا گرفتگی وجود دارد.
- درد هنگام فشار به مهرههای گردن: لمس مهرههای گردنی میتواند باعث افزایش درد شود.
- عدم پاسخ به داروهای میگرن: یکی از مهمترین نکات در تمایز این نوع سردرد این است که داروهای معمول میگرن معمولاً تأثیر زیادی ندارند.
- احساس گیجی یا تاری دید: در موارد شدید، ممکن است علائمی مانند احساس سنگینی سر، عدم تمرکز یا حتی تاری دید بروز کند.
در صورتی که فردی این علائم را تجربه کند، خصوصاً اگر درد از گردن شروع شده و به سر منتقل شود، احتمال زیاد دارد که با سردرد گردنی مواجه باشد. در این شرایط مراجعه به متخصص و بررسیهای تشخیصی بسیار مهم است.
علل و عوامل خطر
سردرد گردنی میتواند در اثر عوامل متعددی ایجاد شود که برخی از آنها قابل پیشگیری هستند. دانستن این علل میتواند به کاهش بروز آن کمک زیادی کند.
مهمترین علل عبارتند از:
1. وضعیت نادرست بدن
نشستن طولانیمدت پشت میز، خم شدن زیاد گردن هنگام استفاده از گوشی یا لپتاپ، یا نگهداشتن سر در زاویه نادرست هنگام خواب میتواند بهمرور باعث تنش و آسیب به عضلات گردن شود.
2. استرس و تنش روحی
اضطراب و استرس منجر به سفت شدن عضلات گردن و شانهها میشود. این سفتی عضلانی میتواند فشار زیادی به اعصاب گردنی وارد کرده و باعث بروز سردرد گردد.
3. آسیبهای فیزیکی
صدماتی مانند تصادف (شلاق گردنی)، سقوط یا ضربه به گردن میتواند منجر به جابهجایی مهرهها، پارگی عضلات یا التهاب مفاصل گردن شود که همگی باعث ایجاد سردرد گردنی میشوند.
4. آرتروز گردن
آرتروز یا ساییدگی مفاصل فاست گردنی باعث کاهش انعطافپذیری و افزایش فشار روی عصبها میشود. این عارضه بیشتر در افراد میانسال و مسن دیده میشود.
5. فعالیتهای تکراری یا اشتباه ورزشی
ورزشهایی که شامل حرکات تکراری گردن یا بلند کردن وزنه بهصورت نادرست هستند، در صورت عدم رعایت اصول صحیح میتوانند باعث آسیب تدریجی به ساختار گردن شوند.
پیشگیری از این عوامل با آموزشهای صحیح ارگونومی، استراحت کافی، و استفاده از تکنیکهای آرامسازی عضلات، نقش مهمی در کاهش بروز سردرد گردنی دارد.
تشخیص سردرد گردنی
تشخیص دقیق سردرد گردنی یکی از چالشهای پزشکی است زیرا بسیاری از علائم آن با سردردهای میگرنی یا تنشی اشتباه گرفته میشوند. پزشک برای تشخیص درست معمولاً مراحل زیر را دنبال میکند:
1. بررسی شرح حال بیمار
پزشک ابتدا سوالاتی درباره سابقه درد، مدتزمان آن، محل بروز درد و شرایطی که درد را بدتر یا بهتر میکند، میپرسد. جزئیاتی مانند:
- آیا درد از گردن شروع میشود؟
- در کدام سمت سر احساس درد دارید؟
- آیا حرکات گردن درد را افزایش میدهد؟
میتواند سرنخهای مهمی به پزشک بدهد.
2. معاینه فیزیکی
پزشک با لمس گردن، بررسی دامنه حرکتی، ارزیابی وضعیت عضلات و اعصاب گردن سعی میکند منبع درد را شناسایی کند. برخی از تستهای ساده مانند:
- چرخاندن گردن به طرفین
- فشار به مهرههای گردنی
- تست دامنه حرکتی فعال و غیرفعال
در تشخیص موثر هستند.
3. تصویربرداری پزشکی
در صورت نیاز به بررسی عمیقتر، ممکن است یکی از روشهای زیر انجام شود:
- MRI گردن: برای مشاهده دقیق عضلات، دیسکها و اعصاب گردن
- CT اسکن: برای بررسی استخوانها و مفاصل گردنی
- اشعه ایکس: برای بررسی وضعیت مهرهها و تشخیص آرتروز
4. تستهای افتراقی
برای اطمینان از اینکه سردرد مربوط به سایر مشکلات مانند میگرن یا تومور نیست، گاهی اوقات تستهای تخصصیتر مانند تست تحریک عصب یا ارزیابی بینایی نیز انجام میشود.
تشخیص درست پایه اصلی درمان موفق است، بهویژه اگر قرار است فیزیوتراپی بهعنوان درمان اصلی استفاده شود.
نقش فیزیوتراپی در درمان سردرد گردنی
فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین و ایمنترین روشها برای درمان سردرد گردنی است. برخلاف داروهایی که فقط علائم را کاهش میدهند، فیزیوتراپی به سراغ ریشه درد میرود و با اصلاح عملکرد عضلات، مفاصل و عصبهای گردن، سردرد را بهصورت پایدار کاهش میدهد.
مزایای اصلی فیزیوتراپی در درمان سردرد گردنی:
- کاهش درد گردن و پشت سر
- افزایش دامنه حرکتی مفاصل گردن
- اصلاح وضعیت بدن و کاهش فشار روی عصبها
- پیشگیری از عود مجدد سردرد
- تقویت عضلات نگهدارنده گردن و شانه
درمان فیزیوتراپی یک فرآیند جامع است و شامل مجموعهای از تکنیکهای دستی، تمرینات اصلاحی، و ابزارهای کمکی میشود که همگی با توجه به شرایط فردی بیمار تنظیم میشوند.
تکنیکهای فیزیوتراپی
فیزیوتراپیستها با توجه به شدت و علت سردرد، از تکنیکهای مختلفی برای درمان استفاده میکنند. در ادامه، برخی از مؤثرترین روشها را بررسی میکنیم.
1. تکنیکهای دستی (Manual Therapy)
درمان دستی شامل ماساژ عمیق بافتی، تحرکدهی مفاصل، و کشش عضلات است. این تکنیکها باعث:
- کاهش سفتی عضلات
- بهبود جریان خون
- آزادسازی نقاط ماشهای (Trigger Points)
میشوند و نقش مهمی در کاهش سردرد دارند.
2. تمرینات کششی
تمریناتی که عضلات گردن، شانهها و بالای کمر را هدف قرار میدهند، به آزادسازی تنش عضلانی کمک میکنند. مانند:
- کشش عضله تراپزیوس فوقانی
- کشش عضلات اسکالن و لواتور اسکاپولا
3. تمرینات تقویتی
برای پیشگیری از بازگشت سردرد، تقویت عضلات نگهدارنده گردن بسیار مهم است. تمرینات تقویتی شامل:
- تمرین چانه به داخل (Chin Tucks)
- تقویت عضلات عمیق گردن با وزنههای سبک یا کش تمرینی
4. آموزش وضعیت صحیح بدن
وضعیت نشستن، ایستادن و حتی خوابیدن بهطور مستقیم بر روی فشار گردن تأثیر دارد. فیزیوتراپیستها با آموزش ارگونومی مناسب، از جمله:
- نحوه صحیح نشستن پشت میز
- تنظیم ارتفاع مانیتور
- استفاده از بالش طبی مناسب
کمک میکنند تا فشار غیرضروری از گردن برداشته شود.
5. درمان با دستگاه
برخی کلینیکها از ابزارهای تخصصی مانند:
- اولتراسوند تراپی: برای بهبود التهاب و اسپاسم
- TENS: برای تسکین درد با تحریک عصبها
- لیزر کمتوان: برای ترمیم بافتهای آسیبدیده
استفاده میکنند که مکمل درمانهای دستی هستند.
