سی پی ام CPM مخفف عبارت Continuous Passive Motion است، به معنای حرکت غیرفعال و پیوسته مفصل. این دستگاه، مفصل مورد نظر را بدون نیاز به فعالیت عضلانی بیمار، بهصورت ملایم و مداوم خم و راست میکند. این حرکت، بدون هیچ تلاش فیزیکی از طرف بیمار انجام میشود و همین ویژگی آن را برای دوران نقاهت بسیار مناسب کرده است.
دستگاههای CPM معمولاً برای زانو، شانه، لگن یا حتی انگشتان طراحی میشوند. آنها در شرایطی که حرکت فعال ممنوع یا محدود است، به کمک بیماران می آیند و از خشک شدن مفصل جلوگیری میکنند.
در دنیای فیزیوتراپی، سی پی ام CPM بهعنوان یک روش درمانی مکانیکی برای بهبود تحرک مفصل شناخته میشود. برخلاف تمرینات فعال که نیاز به مشارکت عضلات بیمار دارد، CPM کاملاً غیرفعال است. این روش بهویژه در مراحل اولیه درمان، جایی که هنوز مفصل حساس است یا بیمار قادر به حرکت نیست، اهمیت پیدا میکند.
هدف اصلی CPM، حفظ و افزایش دامنه حرکتی مفصل، کاهش درد و التهاب، و جلوگیری از بروز چسبندگیها یا خشکی دائمی مفصل است.
نحوه عملکرد دستگاه CPM
دستگاههای CPM معمولاً شامل بخشهایی هستند که دور مفصل قرار میگیرند. این بخشها به کمک موتور و تنظیمات از پیش تعیینشده، مفصل را در محدوده مشخصی حرکت میدهند. این حرکتها:
- پیوسته
- ریتمیک
- قابل کنترل از نظر زاویه و سرعت
هستند و کاملاً با شرایط خاص هر بیمار تنظیم میشوند. مثلاً اگر جراحی زانو داشتهاید، دستگاه زانوی شما را بهآرامی از زاویه ۰ تا ۶۰ درجه خم و صاف میکند. این حرکت کمک میکند مایع مفصلی بهتر گردش کند، درد کاهش یابد و مفصل دچار خشکی نشود.
تاریخچه استفاده از دستگاه CPM
اولین بار در دهه ۷۰ میلادی، دکتر Robert Salter ایده دستگاه CPM را مطرح کرد. او متوجه شد که بیحرکتی طولانیمدت مفصل بعد از جراحی باعث عوارضی مثل خشکی شدید و چسبندگی میشود. بنابراین، نظریه حرکت ملایم و مداوم مفصل بهعنوان یک راه حل مؤثر معرفی شد.
از آن زمان، دستگاههای CPM به بخشی جداییناپذیر از پروتکلهای درمانی فیزیوتراپی تبدیل شدند، مخصوصاً در جراحیهای ارتوپدی مثل تعویض مفصل زانو یا شکستگیهای شدید.
مزایای استفاده از دستگاه سی پی ام CPM
کاهش خشکی مفصل
یکی از خطرناکترین عوارض بیحرکتی، خشکی مفصل است که میتواند برگشتناپذیر باشد. CPM با حرکت دادن مداوم مفصل، از ایجاد این مشکل جلوگیری میکند.
افزایش دامنه حرکتی
مفاصل پس از جراحی یا آسیب تمایل به محدود شدن دارند. استفاده مداوم از CPM میتواند به بازیابی و حتی افزایش دامنه حرکتی کمک کند.
کاهش درد و تورم
حرکت غیرفعال ملایم، باعث بهبود گردش خون و مایع سینوویال در مفصل میشود که مستقیماً درد و التهاب را کاهش میدهد.
پیشگیری از چسبندگیهای مفصلی
چسبندگیها معمولاً در اثر عدم حرکت مفصل ایجاد میشوند. دستگاه CPM با نگه داشتن مفصل در حرکت، احتمال چسبندگی را به حداقل میرساند.
کاربردهای اصلی دستگاه CPM
بعد از جراحی زانو
CPM یکی از ابزارهای رایج در بازتوانی بعد از تعویض مفصل زانو است. با شروع زودهنگام استفاده از این دستگاه، روند بهبودی بسیار سریعتر و مؤثرتر میشود.
درمان خشکی مفصل شانه
در شرایطی مثل “شانه یخزده” یا frozen shoulder، CPM میتواند نقش حیاتی در بازگرداندن دامنه حرکتی داشته باشد.
بازتوانی مفاصل پس از آسیب
پس از شکستگی یا دررفتگی مفاصل، گاهی حرکت فعال ممنوع است. در این شرایط CPM به کمک بیمار میآید تا مفصل را بدون فشار، در حرکت نگه دارد.
فیزیوتراپی در سکته مغزی
بیمارانی که بعد از سکته مغزی دچار فلج یک سمت بدن شدهاند، میتوانند با استفاده از CPM حرکات پایه مفاصل را بازیابی کنند، حتی اگر کنترل عضلانی نداشته باشند.
مدت و دفعات استفاده از دستگاه سی پی ام
مدت زمان و تعداد دفعات استفاده از دستگاه CPM بسته به نوع آسیب یا جراحی، سن بیمار، میزان درد و تشخیص پزشک یا فیزیوتراپیست متفاوت است. اما معمولاً یک برنامه استاندارد شامل موارد زیر میشود:
شروع استفاده: بلافاصله پس از جراحی (در صورت تأیید پزشک)
مدت هر جلسه: بین ۲۰ دقیقه تا ۲ ساعت
تعداد دفعات در روز: ۲ تا ۳ بار در روز یا بیشتر در مراحل اولیه
مدت کلی درمان: از چند روز تا چند هفته
مهمترین نکته، ثبات و تداوم در استفاده است. به عبارت دیگر، استفاده منظم از دستگاه، حتی در جلسات کوتاه، بسیار مؤثرتر از استفاده نامنظم و پراکنده است.
در کلینیکهایی مثل کلینیک فیزیوتراپی سروستان در پاسداران، برنامه استفاده از CPM بهطور اختصاصی برای هر بیمار تنظیم میشود تا بیشترین نتیجه درمانی حاصل شود.
چه کسانی نباید از سی پی ام استفاده کنند؟
با اینکه دستگاه CPM برای بسیاری از بیماران مفید است، اما در برخی شرایط استفاده از آن توصیه نمیشود:
- بیماران با شکستگی ناپایدار یا جوشنخورده
- وجود عفونت در مفصل یا اطراف آن
- ترومبوز ورید عمقی (DVT) یا خطر لخته شدن خون
- افرادی که دچار بیثباتی مفصل شدید هستند
- بیماران با درد شدید که حرکت مفصل باعث وخامت وضعیت میشود
استفاده از CPM حتماً باید تحت نظر متخصص باشد و هرگز نباید بدون مشورت پزشک انجام شود.
احساس بیمار هنگام استفاده از CPM
استفاده از دستگاه CPM معمولاً بدون درد است، اما ممکن است در ابتدای جلسات، کمی احساس کشش یا ناراحتی خفیف وجود داشته باشد، بهویژه اگر مفصل مدتها بیحرکت مانده باشد. در اکثر موارد، بیماران پس از چند جلسه، احساس راحتی بیشتری میکنند.
احساساتی که ممکن است تجربه کنید:
- کشش ملایم در مفصل
- احساس گرم شدن و بهبود گردش خون
- کاهش سفتی پس از چند دقیقه کار با دستگاه
در صورتی که در حین استفاده، درد شدید یا احساس گیر افتادن مفصل داشتید، باید فوراً دستگاه را متوقف کرده و به فیزیوتراپیست اطلاع دهید.
آیا استفاده از CPM جایگزین تمرینات دستی است؟
پاسخ ساده این است: خیر. دستگاه CPM یک ابزار کمکدرمانی است، نه جایگزینی برای تمرینات فیزیوتراپی.
هرچند که CPM مزایای زیادی دارد، اما عضلات شما را فعال نمیکند. به همین دلیل، پس از مدتی که دامنه حرکتی افزایش پیدا کرد، تمرینات فعال برای تقویت عضلات و بازگرداندن عملکرد واقعی مفصل ضروری است.
در واقع، بهترین برنامه توانبخشی، ترکیبی از:
- حرکت غیرفعال با CPM
- تمرینات دستی با فیزیوتراپیست
- تمرینات تقویتی و تعادلی
است که همزمان پیش میرود.
ترکیب سی پی ام با سایر روشهای فیزیوتراپی
برای دستیابی به بهترین نتایج، CPM باید با سایر روشهای فیزیوتراپی ترکیب شود. در ادامه، چند مورد از این روشها را مرور میکنیم:
درمان دستی (Manual Therapy)
فیزیوتراپیست با استفاده از دست، مفاصل و بافتهای اطراف را به حرکت درآورده یا آزاد میکند. این تکنیکها باعث بهبود جریان خون، رفع چسبندگی و کاهش درد میشوند.
الکتروتراپی و لیزردرمانی
دستگاههایی مانند TENS یا لیزر کمتوان میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کرده و استفاده از CPM را راحتتر و مؤثرتر کنند.
تمرینات کششی و تقویتی
پس از چند جلسه استفاده از CPM و افزایش دامنه حرکتی، تمرینات فعال برای تقویت عضلات، بازگرداندن تعادل و عملکرد مفصل تجویز میشود.
کلینیک فیزیوتراپی سروستان در پاسداران و خدمات CPM
یکی از بهترین مراکز ارائهدهنده خدمات تخصصی CPM در تهران، کلینیک فیزیوتراپی سروستان واقع در پاسداران است. این کلینیک با بهرهگیری از تجهیزات مدرن و کادر مجرب، تجربهای حرفهای برای بیماران فراهم میکند.
تجهیزات پیشرفته در سروستان
در سروستان، دستگاههای CPM از مدلهای جدید و کاملاً قابل تنظیم هستند. این دستگاهها برای مفاصل مختلف (زانو، شانه، لگن، مچ) قابل استفادهاند و برنامهریزیشان با توجه به نیاز هر فرد انجام میشود.
برنامهریزی فردی درمان با CPM
در این کلینیک:
هر بیمار ابتدا تحت ارزیابی دقیق قرار میگیرد.
سپس زاویه، سرعت و مدت استفاده از CPM متناسب با وضعیت او تنظیم میشود.
جلسات درمانی با نظارت مستمر و آموزش همراه است.
ترکیب CPM با سایر تکنیکهای درمانی برای حداکثر اثربخشی انجام میشود.
اگر در منطقه پاسداران یا شمال تهران هستید و بهدنبال کلینیکی مطمئن برای درمان پس از جراحی یا آسیب مفصل هستید، کلینیک فیزیوتراپی سروستان یکی از بهترین انتخابهای شماست.
