کمردرد پس از زایمان یکی از عوارش شایع پس از زایمان است که بسیاری از مادران که به تازگی صاحب فرزند شده اند آن را تجربه می کنند. این نوع درد، نه تنها جسم مادر را تحت تاثیر قرار میدهد بلکه میتواند بر روحیه و کیفیت زندگی او نیز سایه بیندازد. بسیاری از مادران پس از تولد نوزاد خود، انتظار بازگشت سریع بدن به حالت عادی را دارند، اما واقعیت این است که دوران پس از زایمان، خود مرحلهای حساس و نیازمند مراقبت ویژه است.
کمردرد پس از زایمان ممکن است بلافاصله پس از زایمان شروع شود یا چند هفته بعد بروز پیدا کند. در برخی موارد، این درد تنها در ناحیه پایین کمر احساس میشود و در موارد شدیدتر به پاها نیز سرایت میکند. این درد نهتنها هنگام نشستن یا ایستادن طولانیمدت بلکه حتی هنگام بلند کردن نوزاد یا شیردهی نیز تشدید میشود.
واقعیت این است که کمردرد پس از زایمان را نباید امری طبیعی و گذرا فرض کرد که خودبهخود برطرف میشود. اگرچه بدن به مرور بهبودی پیدا میکند، اما عدم توجه به این درد میتواند منجر به مشکلات مزمن و ماندگار شود.
فیزیوتراپی موثرترین روش درمان غیرجراحی مشکلات اسکلتی – عضلانی از جمله کمردرد است. متخصصان ما در مرکز فیزیوتراپی سروستان در پاسداران خدمات تخصصی فیزیوتراپی برای درمان انواع کمردرد از جمله کمردرد پس از زایمان را بر اساس متدهای درمانی روز دنیا ارائه می دهند.
علل اصلی کمردرد پس از زایمان
دلایل کمردرد پس از زایمان متعددند و گاه ترکیبی از عوامل مختلف، باعث ایجاد یا تشدید این درد میشوند. مهمترین این دلایل شامل تغییرات هورمونی، فشارهای فیزیکی، و تغییر در وضعیت بدن است.
تغییرات هورمونی
در دوران بارداری، بدن برای تسهیل فرآیند زایمان، هورمونی به نام “رلاکسن” ترشح میکند که باعث شل شدن لیگامانها و مفاصل لگن میشود. این فرآیند طبیعی در آمادهسازی بدن برای زایمان کمک میکند، اما عوارض جانبی آن ممکن است تا هفتهها پس از تولد نیز ادامه داشته باشد. شل شدن عضلات و رباطها، پایداری ستون فقرات را کاهش داده و منجر به درد میشود.
فشار جسمی در دوران بارداری و زایمان
افزایش وزن بدن، خصوصاً در ناحیه شکم، مرکز ثقل بدن را تغییر میدهد. این تغییر فشار اضافی بر ناحیه کمر وارد میکند. همچنین انقباضات قوی هنگام زایمان و فشار فیزیکی بالا باعث کشیدگی عضلات و خستگی عضلانی میشوند که در نهایت به شکل کمردرد پس از زایمان بروز میکند.
تغییر وضعیت بدن
در طول بارداری و پس از آن، مادران اغلب مجبورند برای مدت طولانی در حالتهای خاصی مانند خم شدن برای تعویض پوشک، شیردهی، یا بغل کردن نوزاد بمانند. این وضعیتهای نامناسب و تکراری منجر به التهاب، گرفتگی عضلات و در نهایت درد مزمن کمر میشود.
نکته قابل توجه این است که بسیاری از مادران تصور میکنند کمردرد پس از زایمان امری طبیعی است و نیازی به رسیدگی ندارد. در حالیکه درک علل این درد و رسیدگی به موقع میتواند از مزمن شدن آن جلوگیری کند و روند بهبود را تسریع بخشد.
بیشتر بخوانید : بی اختیاری ادرار در بانوان
کمردرد در زایمان طبیعی و سزارین
هر دو نوع زایمان، طبیعی و سزارین، میتوانند باعث بروز کمردرد شوند، اما ماهیت و شدت این دردها متفاوت است.
زایمان طبیعی
در زایمان طبیعی، فشار زیادی به ناحیه لگن و پایین کمر وارد میشود. عضلات شکم و کمر برای کمک به خروج نوزاد دچار انقباض شدید میشوند. علاوه بر این، پس از زایمان طبیعی، مادر معمولاً زودتر فعالیتهای روزمره را آغاز میکند که اگر همراه با رعایت نکردن اصول صحیح نشستن و ایستادن باشد، میتواند درد کمر را تشدید کند.
زایمان سزارین
بر خلاف تصور عموم، مادرانی که سزارین میکنند نیز از کمردرد شکایت دارند. یکی از عوامل اصلی این درد، بیحسی نخاعی (اپیدورال) است که در برخی افراد باعث ایجاد درد در ناحیه ستون فقرات میشود. علاوه بر آن، به دلیل محدودیت حرکتی بعد از عمل و عدم فعالیت کافی، عضلات پشت ضعیف شده و دچار درد میشوند.
نکته مهم آن است که صرف نظر از نوع زایمان، بازگشت بدن به شرایط قبل نیازمند زمان، مراقبت و تقویت عضلات است. بنابراین، مراقبت های پس از زایمان باید با توجه به نوع زایمان شخصیسازی شده و شامل اقدامات حمایتی برای کاهش درد باشد.
نقش سبک زندگی در تشدید یا کاهش درد
سبک زندگی مادران پس از زایمان نقش کلیدی در تجربه یا کاهش کمردرد دارد. از جمله عوامل تاثیرگذار میتوان به فعالیت فیزیکی، نحوه نشستن، شیردهی، خواب و استراحت اشاره کرد.
فعالیت فیزیکی و ورزش
برخی مادران به دلیل خستگی یا ترس از آسیب بیشتر، از ورزش کردن پرهیز میکنند. در حالی که تمرینات سبک و هدفمند مانند پیادهروی، یوگای پس از زایمان، و تمرینات کششی میتوانند به تقویت عضلات شکم و کمر کمک کنند و درد را کاهش دهند.
وضعیت بدن هنگام شیردهی و خواب
شیردهی در وضعیت نامناسب باعث فشار زیادی به ناحیه گردن و کمر میشود. استفاده از بالشهای شیردهی، صاف نشستن و قرار دادن پاها روی سطحی بلند میتواند به کاهش فشار کمک کند. همچنین خوابیدن به پهلو با استفاده از بالش بین زانوها یا زیر شکم، وضعیت ستون فقرات را بهبود میبخشد.
کاهش وزن اضافی
افزایش وزن یکی از عوامل فشار بر ستون فقرات است. تلاش برای کاهش وزن اضافی بارداری با رژیم غذایی مناسب و فعالیت فیزیکی میتواند یکی از موثرترین روشها برای بهبود وضعیت کمر باشد.
سبک زندگی سالم نه تنها به کاهش درد کمک میکند، بلکه باعث افزایش انرژی، بهبود خلقوخو و تسریع در بازگشت به فعالیتهای روزمره خواهد شد.
روشهای درمان
یکی از اولین اقداماتی که بسیاری از مادران در مواجهه با کمردرد پس از زایمان به آن متوسل میشوند، استفاده از روشهای خانگی است. خوشبختانه، بسیاری از این روش ها اگر بهدرستی انجام شوند، میتوانند تأثیر قابل توجهی در کاهش درد و بازگرداندن عملکرد عضلات داشته باشند.
استفاده از کمپرس گرم یا سرد
کمپرس گرم به شل شدن عضلات منقبض شده و بهبود گردش خون کمک میکند، در حالی که کمپرس سرد التهاب را کاهش میدهد. استفاده متناوب از هر دو، بسته به نوع درد، بسیار مفید است. مثلاً پس از شیردهی یا بلند کردن نوزاد، قرار دادن کمپرس سرد برای ۲۰ دقیقه بر روی ناحیه دردناک توصیه میشود.
استراحت کافی، اما هوشمندانه
استراحت بیش از حد و دراز کشیدن طولانیمدت میتواند موجب ضعیف شدن عضلات پشت شود. باید تعادلی میان استراحت و فعالیت فیزیکی ایجاد کرد. استفاده از بالش در زیر زانو هنگام خواب به کاهش فشار از ناحیه کمر کمک میکند.
ماساژ درمانی
ماساژ با روغنهای طبیعی مانند روغن نارگیل یا روغن زیتون، به کاهش تنش عضلانی و بهبود جریان خون کمک میکند. در برخی فرهنگها، ماساژ روزانه مادر پس از زایمان یک رسم درمانی محسوب میشود که نتایج بسیار مثبتی دارد.
تمرینات کششی سبک
انجام حرکات سادهای مانند کشش زانو به سینه، چرخش لگن و تمرینات تنفسی عمیق میتواند به بازسازی عملکرد عضلات کمک کند. انجام روزانه این تمرینات، حتی به مدت ۱۰ دقیقه، نتایج قابل توجهی خواهد داشت.
فیزیوتراپی و درمانهای تخصصی برای کمردرد پس از زایمان
در مواردی که کمردرد با روشهای خانگی تسکین نمییابد، فیزیوتراپی و درمان تخصصی میتواند راهحل مناسبی باشد. فیزیوتراپی به عنوان یکی از بهترین روشهای غیر دارویی برای درمان مشکلات اسکلتی-عضلانی شناخته شده و تأثیر بسیار خوبی در بهبود کمردرد پس از زایمان دارد.
فیزیوتراپیست با بررسی دقیق موقعیت درد، برنامهای شخصیسازی شده طراحی میکند که شامل:
- حرکات تقویتی عضلات شکم و کمر
- تمرینات کششی ایمن
- تکنیکهای تصحیح وضعیت بدنی
- ماساژ درمانی حرفهای
- تمرینات تعادل و استقامت
دستگاههای فیزیوتراپی
در برخی شرایط متخصصان فیزیوتراپی از دستگاههای الکتروتراپی مانند TENS برای تسکین درد و تحریک عضلات استفاده می کنند. این دستگاهها با ارسال پالسهای الکتریکی ملایم به ناحیه درد، موجب کاهش احساس درد و تحریک بهبود عضلات میشوند.
تمرینات با کمک تجهیزات
استفاده از توپهای بزرگ (Gym Ball)، باندهای کشی، یا تجهیزات ساده مانند تخته تعادل نیز در برنامههای فیزیوتراپی دیده میشود که برای بازسازی عملکرد عضلات شکم و کمر بسیار مفید هستند.
شروع فیزیوتراپی در چند هفته اول پس از زایمان، میتواند از تبدیل درد خفیف به درد مزمن جلوگیری کند. با انتخاب یک مرکز فیزیوتراپی معتبر و متخصصانی با تجربه در زمینه زنان و زایمان، میتوان نتایج بسیار مثبتی دریافت کرد.
